چگونه دانش آموزان دبستانی را با تاریخ آشنا کنیم
گرچه در کتاب های تاریخ و اجتماعی دوره ی دبستان، دانش آموزان با برخی تعاریف در زمینه ی نهادهای سیاسی و اجتماعی و حکومت های مختلف آشنا می شوند، مفهوم تاریخ به عنوان یک علم و اهمیت و جایگاه آن در تعیین سرنوشت انسان، به شرح خسته کننده و کسالت بار نبردها و فهرستی دراز و بی فایده از نام ها و مکان ها که به زودی در ذهن فرار کودکان، جای خود را به داده های دیگری می دهند، تقلیل می یابد. در این مقطع، می توان با گسترش درس تاریخ به مطالب بیرون از كتاب و فعالیت های عملی، برگزاری کارگاه های مختلف درباره ی هر درس یا درس های مهم با مشارکت خود كودكان، با بهره گیری از مجموعه ی "تاریخ ادبیات کودکان ایران" و کتاب راهنمای "گام به گام با تاریخ" آن ها را به مقوله ی علمی تاریخ و خواندن كتاب های تاریخی علاقه مند كرد. توجه دادن کودکان به وضعیت و جایگاه همسالان خود در طول تاریخ ایران، برای کودکان جالب و ضروری است.
فعالیت های پیشنهادی:
در بخش تاریخ درس تعلیمات اجتماعی كلاس پنجم دبستان، می توان یكی از درس ها همچون درس صفویه یا قاجاریه و انقلاب مشروطیت را برگزید و افزون بر مطالب درسی، در زمینه ی درس ها فعالیت هایی گیرا و گسترده انجام داد:
-
از دانش آموزان یا فرزندان تان بخواهید هر چه درباره ی دوره ی صفویان، قاجاریان و انقلاب مشروطه می دانند برای شما بازگو كنند.
-
از آن ها بخواهید اگر پرسشی درباره ی اوضاع این دوره دارند كه پاسخ آن در درس نیامده است، یادداشت كنند و با شما یا جمع در میان بگذارند.
-
سپس شما پرسش هایی را كه به نظرتان می بایست در درس به آن پاسخ داده شود، با آن ها در میان بگذارید.
-
با بهره گیری از كتاب تاریخ ادبیات كودكان ایران (ج ۲) و نیز با مراجعه به كتابخانه ی مدرسه، تكلیف دادن به دانش آموزان برای مراجعه به كتاب های مرجع، از جمله "فرهنگنامه كودكان و نوجوانان" و نیز تهیه ی فهرستی از كتاب های مناسب دانشآموزان این پایه، درباره ی این دوره های تاریخی، اطلاعات لازم را گردآوری كنید.
-
از كتاب تاریخ ادبیات كودكان ایران (ج ۲) بخش مربوط به دوره ی صفویان را بخوانید و با ساده كردن مطالب آن، درباره ی ویژگی های این دوره، از جمله تأثیر تمركز حكومت بر زندگی كودكان و فرهنگ ایران با دانش آموزان سخن بگویید.
-
از دانش آموزان بخواهید درباره ی پایتخت صفویان (اصفهان) و آثار و بناهای تاریخی آن بنویسند.
-
به آن ها بگویید اگر عكس هایی از اصفهان دارند، به كلاس بیاورند. میتوانید به آن ها تكلیف بدهید كه در سفر به اصفهان از بناهای تاریخی آن عكس بگیرند و به كلاس بیاورند. سپس با كمك دانشآموزان عكس بناهای تاریخی، گردشگاه ها، مراكز مذهبی و.... را طبقه بندی كنید و در آلبومی بچسبانید.
-
از دانش آموزان بخواهید با استفاده از اطلاعات خود و آگاهی هایی كه از كتاب های مرجع و كتاب های مربوط به اصفهان به دست می آورند، برای هرعكس توضیحی بنویسند از جمله: درباره ی زمان ساخت (آیا در دوره ی صفویان ساخته شده است؟)، سازنده ی بنا، اهمیت ویژگی های آن، جایگاه بنا (آیا در فهرست میراث فرهنگی جهان ثبت شده است؟)
-
درباره ی هنرمندان به ویژه نگارگران دوره ی صفوی با دانشآموزان سخن بگویید و با استفاده از كتاب تاریخ ادبیات كودكان ایران (ج ۲) و كتاب های مربوط به نگارگری ایران، آن ها را با این هنرمندان و آثارشان آشنا كنید. در صورت امكان می توان از آثار آن ها عكس تهیه كرد و همچون رهنمود پیشین، آلبومی از كارهای شان با زیرنویس شامل آگاهی لازم درباره ی عنوان اثر، پدیدآورنده ی اثر، و موضوع آن ترتیب داد.
-
درباره ی رواج نقالی، تعزیه، نمایش های مذهبی و پرده خوانی در دوره ی صفویه، با استفاده از كتاب تاریخ ادبیات كودكان ایران (ج ۲) با دانش آموزان سخن بگویید و درباره ی هریك از آن ها توضیح دهید. سپس از دانش آموزان بخواهید به انتخاب خود برای یكی از رویداد های تاریخی یا مذهبی به شكل گروهی پرده ای بكشند و از میان گروه های خود، یك نفر را برای پرده خوانی برگزینند و كارشان را در كلاس اجرا كنند.
-
از دانش آموزان بخواهید اگر درس دوره ی قاجار و انقلاب مشروطه را خوانده اند درباره ی آن دوره و جنبش مشروطه توضیح دهند.
-
پرسش هایی را كه در درس پاسخ آن ها را نیافته اند، یادداشت كنند. آموزگار هم پرسش هایی درباره ی این دوره و جنبش مشروطه مطرح كند.
-
دانش آموزان از كتاب های مربوط به انقلاب مشروطه، فرهنگنامه كودكان و نوجوانان و تاریخ ادبیات كودكان ایران (ج ۲ و ۳ ) پاسخ پرسش های خود و آموزگار را بیابند.
-
سپس با استفاده از كتاب های نام برده، دانشآموزان را گروه بندی كنید. هر گروه باید درباره ی مطلبی همچون: دوره ی قاجار، وضعیت و جایگاه كودكان در این دوره، علت رخداد جنبش مشروطه، بزرگان و رهبران و قهرمانان این جنبش، تغییراتی كه پس از این جنبش در وضعیت و جایگاه كودكان پدید آمده، دگرگونی در سامانه ی آموزش و پرورش، كتاب های درسی و مقایسه ی آن در دوره ی قاجار و پس از انقلاب مشروطه، پیشگامان آموزش و پرورش نو، مقاله هایی بنویسند و با عكس و تصویر همراه كنند.
-
این مقاله ها در كلاس ارائه شوند و دیگران درباره ی آن ها گفت و گو كنند